Oντολογία και Hθική

Μητρ. Περγάμου Ιωάννης

Η ηθική έχει επικρατήσει πλέον οριστικά στη ζωή μας, αλλά και στη ζωή της Εκκλησίας. Διδάσκεται στα σχολεία και στις Θεολογικές Σχολές, και αποτελεί για όλους τους χριστιανούς κάτι ισάξιο –αν όχι μεγαλύτερο και σπουδαιότερο– από το Δόγμα. Η παράβαση του Δόγματος είναι διαρκώς και περισσότερο ανεκτή στην κοινωνία, αλλά και στην Εκκλησία, αλλά η παράβαση της ηθικής είναι απαράδεκτη.

Το ενδιαφέρον είναι ότι στην Ορθόδοξη παράδοσή μας, η Ηθική, ακόμα και ως όρος, είναι άγνωστη μέχρι τα νεότερα χρόνια. Δεν απαντά σχεδόν καθόλου στους Πατέρες της Εκκλησίας, ούτε διδασκόταν στα Σχολεία μέχρι πρόσφατα. Πρόκειται για όρο δυτικής προελεύσεως, ο οποίος όμως, όπως και τόσα άλλα, εδραιώθηκε στην Εκκλησία μας.

Το τραγικό είναι ότι με τη συντηρητικότητα που χαρακτηρίζει την Εκκλησία μας δεν μπορούμε να παρακολουθήσουμε τη ρευστότητα που χαρακτηρίζει την Ηθική στη Δύση και αυτό δημιουργεί διαρκώς και πιο πολύ ένα χάσμα μεταξύ της Εκκλησίας μας και της κοινωνίας, η οποία υποχρεώνεται εκ των πραγμάτων να προσαρμόζεται στις μεταβολές της Ηθικής που συντελούνται στις δυτικές κοινωνίες. Τα παραδείγματα είναι άφθονα: διαζύγιο, εξώγαμες και προγαμιαίες σχέσεις, ομοφυλοφιλία, ευθανασία κ.λπ. Πού θα οδηγήσει αυτή η κατάσταση; Με ποια κριτήρια θα τοποθετείται η Εκκλησία μας στις εκάστοτε μεταβολές της Ηθικής;

Πολιτιστικές ταυτότητες και παγκοσμιοποίηση



Πολιτιστικές ταυτότητες και παγκοσμιοποίηση

Πέμπτη, 02 Σεπτέμβριος 2010 07:00

Μητρ. Περγάμου Ι. Ζηζιούλας

Mε πολλή χαρά συμμετέχω στο συνέδριο που διοργάνωσε η Εταιρεία Παιδείας και Πολιτισμού ΕΝΤΕΛΕΧΕΙΑ, τα Εκπαιδευτήρια ΓΕΙΤΟΝΑ και ΚΩΣΤΑ -ΓΕΙΤΟΝΑ, με ένα θέμα τόσο φλέγον και επίκαιρο όσο οι συνέπειες της λεγόμενης «παγκοσμιοποίησης» για τις πολιτιστικές ιδιαιτερότητες των λαών και τις λεγόμενες πολιτιστικές «ταυτότητες». Ευχαριστώ τους διοργανωτές του συνεδρίου για την τιμή να μου αναθέσουν την εναρκτήρια ομιλία του συνεδρίου.
Ο όρος «παγκοσμιοποίηση» τείνει πλέον να επικρατήσει στη γλώσσα μας και να γίνει τεχνικός όρος μετάφραση του globalization - mondialisation, ενός νεότευκτου όρου με τον οποίο δηλώνεται διεθνώς το φαινόμενο της δημιουργίας μιας παγκόσμιας κοινότητας στο επίπεδο κυρίως της οικονομίας, με αναπόφευκτες όμως προεκταθείς στην πολιτική, αλλά και ευρύτερα στον πολιτισμό. Ανεξάρτητα από το ερώτημα αν η απόδοση του όρου αυτού στην ελληνική είναι εύστοχη ή όχι

-η ορολογία στην ιστορία της γλώσσας δεν διαμορφώνεται σχεδόν ποτέ με βάση τους γλωσσικούς κανόνες- η πραγματικότητα, που δηλώνει, δεν μπορεί να αποδοθεί ούτε με τον όρο «παγκοσμιότητα», ούτε με τον όρο «οικουμενικότητα», όπως επιχειρείται από πολλούς. Το φαινόμενο, που θέλουμε να περιγράψουμε με τον όρο «παγκοσμιοποίηση», διαφέρει ριζικά από ότι υποδηλώνουν οι όροι «παγκοσμιότητα» και «οικουμενικότητα», και δεν θα ωφελούσε σε τίποτε -μάλλον θα δημιουργούσε σύγχυση και επικίνδυνη φυγή από το πρόβλημα- το να αντικαταστήσουμε τον όρο «παγκοσμιοποίηση» με τους όρους αυτούς.

Το Πρόσωπο και οι Γενετικές Παρεμβάσεις

Το Πρόσωπο και οι Γενετικές Παρεμβάσεις

Παρασκευή, 15 Αύγουστος 2008 17:09

Μητ. Περγάμου Ιωάννη Ζηζιούλας 

Σύμφωνα με την ορθόδοξη θεολογία o Θεός δημι­ούργησε τον άνθρωπο ελεύθερο. H ελευθερία του ανθρώπου εκδηλώνεται προς δύο κατευθύνσεις· και προς τον Θεό και προς την υπόλοιπη δημιουργία. O άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να πει ναι ή όχι στο δημιουργό του, να αποδεχθεί θετικά ή να διακόψει τη σχέση μαζί του. Άλλα και ως προς τη δημιουργία o άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να παρεμβαίνει μέσα στη φύση, είτε αποδεχόμενος τη φύση ως κάτι στο οποίο υποτάσσεται είτε απορρίπτοντας την και επιχειρώντας να δημιουργήσει τεχνητά το δικό του κόσμο.

Ἀπό τό προσωπεῖον εἰς τό πρόσωπον: Ἡ συμβολή τῆς πατερικῆς θεολογίας εἰς τήν ἔννοιαν τοῦ προσώπου*

Ἀπό τό προσωπεῖον εἰς τό πρόσωπον: Ἡ συμβολή τῆς πατερικῆς θεολογίας εἰς τήν ἔννοιαν τοῦ προσώπου*

Δευτέρα, 11 Οκτώβριος 2010 07:00

Ιωάννης Μητρ. Περγάμου

Ο σεβασμός προς την "προσωπικότητα" του ανθρώπου είναι ίσως το πλέον σημαντικόν ιδεώδες της εποχής μας. Η προσπάθεια του νεωτέρου ανθρωπισμού να υποκαταστήση τον Χριστιανισμόν εις ότι αφορά εις την αξιοπρέπειαν του ανθρώπου επέφερε ένα διαχωρισμόν της εννοίας του προσώπου από την Θεολογίαν, και την συνέδεσε με την ιδέαν μιας αυτονόμου ηθικής ή μιας καθαρά ανθρωπιστικής υπαρξιακής φιλοσοφίας.

http://www.antifono.gr/portal/%CE%A0%CF%81%CF%8C%CF%83%CF%89%CF%80%CE%B1/%CF%80-%CE%96%CE%B7%CE%B6%CE%B9%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B1%CF%82/a%CF%81%CE%B8%CF%81%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AF%CE%B1/2401-%CE%91%CF%80%CF%8C-%CF%84%CF%8C-%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%89%CF%80%CE%B5%CE%AF%CE%BF-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%A0%CF%81%CF%8C%CF%83%CF%89%CF%80%CE%BF.html

O Ντοστογιέφσκι και η ηθική

O Ντοστογιέφσκι και η ηθική

Πέμπτη, 14 Απρίλιος 2011 06:30

σεβ. Μητρ. Περγάμου Ιωάννης

«Δεν μπορώ να πω πως ο Ντοστογιέφσκι ήταν καλός η ευτυχισμένος άνθρωπος... Ήταν κακός, διεφθαρμένος και γεμάτος ζήλεια. Όλη του τη ζωή ήταν θύμα του πάθους, που θα τον είχε κάνει γελοίο και δυστυχισμένο, αν ήταν λιγότερο έξυπνος και λιγότερο κακός. Στην Ελβετία, μπροστά στα μάτια μου, φέρθηκε τόσο άσχημα στον υπηρέτη του, που ο άνθρωπος επαναστάτησε και του είπε: «μα κι εγώ είμαι άνθρωπος». Θυμάμαι πόση εντύπωση μου έκαναν αυτά τα λόγια... Ειπωμένα σε κάποιον που πάντα δίδασκε το αίσθημα της ανθρωπιάς στην υπόλοιπη ανθρωπότητα».

Τα λόγια αυτά ανήκουν στον Στράχοβ, έναν άνθρωπο που γνώριζε καλά τον Ντοστογιέφσκι (βλέπε Gerarld Abraham, Dostoyevski) στηρίζονται όμως σε μια παρεξήγηση: ο Ντοστογιέφσκι ποτέ δεν θέλησε να διδάξει στην ανθρωπότητα την καλοσύνη και την ανθρωπιά. Ο Ντοστογιέφσκι δεν υπήρξε ποτέ ηθικολόγος, αντίθετα, θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε ότι συνειδητά και συστηματικά σε όλο του το έργο δεν έκανε τίποτε άλλο από το να μάχεται την Ηθική σε βαθμό προκλητικό. Αλλά ας μη σπεύσουμε να συμπεράνουμε από αυτό ότι ο Ντοστογιέφσκι ήταν κήρυκας του αμοραλισμού. Ο Ντοστογιέφσκι είχε το πάθος της αλήθειας. Είχε τη δύναμη να διεισδύσει στην ανθρώπινη συμπεριφορά και να μας αποκαλύψει με τον πιο δραματικό και συγχρόνως πειστικό τρόπο ότι αυτό που η Ηθική μας παρουσιάζει σαν «ηθικό» δεν είναι ποτέ αμιγώς «καλό», και ότι ο άνθρωπος ποτέ δεν μπορεί να εξαλείψει το κακό με την Ηθική, αφού κανένας απολύτως δεν μπορεί να είναι αμιγώς καλός. Επιπλέον, σε όλο του το έργο δεν έπαυσε να διακηρύττει ότι στο που μετράει στην ανθρώπινη ύπαρξη και συμπεριφορά δεν είναι η ηθική, αλλά η ελευθερία, και πως μόνον ό,τι είναι ελεύθερο είναι αληθινά καλό. Αυτό που θέλει να πει στους ανθρώπους ο Ντοστογιέφσκι είναι ότι η διάκριση των ανθρώπων σε «καλούς» και «κακούς» είναι βασισμένη σε ένα ψέμα και ότι ο μόνος τρόπος να νικηθεί το κακό είναι να το πάρει κανείς ελεύθερα επάνω του. Ο Ντοστογιέφσκι δεν είναι αμοραλιστής, αφού δεν παύει να περιγράφει το κακό ως τραγικότητα και συμφορά για τον άνθρωπο. Είναι όμως αντιμοραλιστής, διότι πιστεύει βαθιά ότι η Ηθική δεν μπορεί να οδηγήσει ποτέ στη λύτρωση του ανθρώπου από το κακό.

Στην ομιλία αυτή θα προσπαθήσω, στον λίγο χρόνο που έχω στη διάθεσή μου, να αναλύσω τη θέση αυτή επικεντρώνοντας την προσοχή μας σε δύο κυρίως σημεία: α) στο πρόβλημα του καλού και του κακού και β) στο θέμα της ελευθερίας. Θα προσπαθήσω στο τέλος να κάνω μια θεολογική αποτίμηση της θέσεως του Ντοστογιέφσκι έναντι του προβλήματος της ηθικής.